मी कोल्हापूर जिल्ह्यातील एका साध्या जिल्हा परिषदेच्या शाळेत शिकलो. मातीच्या सुगंधाने, शाळेच्या तुळशीवृंदावनासारख्या अंगणाने, आणि दुपारच्या सुस्त वाऱ्याने भरलेल्या त्या दिवसांत गणित हा आमच्यासाठी एक गूढ, थोडा भीतीदायक विषय होता. पण एक व्यक्ती होती — जिने त्या कोरड्या आकड्यांमध्ये जिवंतपणा आणला, आणि गणिताला भीती नव्हे तर गोडीची ओळख दिली. ते म्हणजे आमचे प्रिय सुरेश लकेश्री सर.
सुरेश सरांची शिकवण्याची पद्धत अगदी अनोखी होती. ते फळ्यावर केवळ आकडे लिहीत नसत — ते चित्रं काढायचे, प्रसंग रंगवायचे, आणि प्रत्येक सूत्राला कथा बनवायचे. “त्रिकोण म्हणजे तीन स्वभावांची मैत्री,” असं ते म्हणायचे; “कोन, बाजू आणि मन यांचा समतोल साधला की उत्तर आपोआप मिळतं.” अशा त्यांच्या वाक्यांतून गणित फक्त विषय राहात नसे; ते विचार करण्याची, समजून घेण्याची कला बनत असे.
त्यांचा तास सुरू झाला की वर्गात एक वेगळी ऊर्जा उसळायची. ते नेहमी हसतमुख असायचे — डोळ्यांत चमक, ओठांवर खेळकर हसू. कुणी प्रश्न चुकवला की रागावायचे नाहीत, उलट म्हणायचे, “अरे वा! तू तर जवळ गेलास, फक्त उत्तराने तुला नमस्कार करायचा बाकी आहे.” त्या एका वाक्याने विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास परत यायचा.
सुरेश सरांमध्ये शिक्षकापेक्षा मार्गदर्शक, मित्र आणि थोडेसे कलाकारही वसलेले होते. वर्गातल्या कोरड्या सूत्रांमध्ये ते विनोदाची झुळूक आणायचे. “गणितात चूक केलीस म्हणजे जग संपलं नाही, फक्त फळा पुसून पुन्हा सुरू करायचं!” असं म्हणताना त्यांच्या डोळ्यांतून जगण्याचं तत्त्वज्ञान डोकवायचं.
त्यांचं व्यक्तिमत्त्व अगदी साधं होतं — नेहमी स्वच्छ पांढरा शर्ट, खांद्यावर खडूचा पांढरा ठिपका, आणि हातात जुनी पिशवी. पण त्यांच्या या साधेपणात एक वेगळी श्रीमंती होती — विचारांची, प्रेमाची, आणि विद्यार्थ्यांवरील निखळ विश्वासाची. ते म्हणायचे, “शिक्षक म्हणजे आरसा — विद्यार्थ्यांच्या डोळ्यात आपण उजेड निर्माण करतो का, हे त्यात दिसतं.”
आज मी आयुष्यात वेगवेगळ्या टप्प्यांवर आलो आहे, पण गणिताची भीती नाहीशी करून, विचार करण्याचा धडा देणारे सुरेश लकेश्री सर माझ्या स्मरणात अजूनही ताजे आहेत. त्यांचा तास संपला तरी त्यांच्या शब्दांचा प्रतिध्वनी बराच काळ मनात राहायचा — “प्रश्न कठीण असू शकतो, पण तू त्याहून कठीण आहेस, हे विसरू नकोस.”
आणि म्हणूनच, आजही जेव्हा मी आकड्यांमध्ये, प्रश्नांमध्ये किंवा जीवनाच्या गणितात हरवतो, तेव्हा त्या फळ्यावरचा त्यांचा हसरा चेहरा आठवतो — जणू म्हणतोय, “उत्तर मिळेलच, फक्त विचार करत राहा.”